آزمایشگاه

روانگرایی با CPT: روش رابرتسون و ویراید با مثال عددی

📅 ۷ آبان ۱۴۰۵⏱ زمان مطالعه: ۸ دقیقه📶 سطح: پیشرفته✍️ تیم رستاورکس
مناسب برای: مهندس ناظر و محاسبدانشجو
روانگرایی با CPT: روش رابرتسون و ویراید با مثال عددی

اگر به‌جای SPT برای پروژه‌ات CPT زده‌اند، همان ارزیابی روانگرایی را می‌شود با داده‌های CPT انجام داد و حتی نتیجه‌ی دقیق‌تری از نظر لایه‌بندی گرفت، چون CPT هر چند سانتی‌متر یک عدد می‌دهد. در این مقاله روش رابرتسون و ویراید را گام‌به‌گام می‌بینیم و یک نقطه‌ی عمقی را کامل حل می‌کنیم.

CPT چه چیزی ثبت می‌کند؟

مخروط با سرعت ثابت در خاک فرو می‌رود و سه عدد ثبت می‌شود: مقاومت نوک qc، اصطکاک جداری fs و در CPTu فشار آب منفذی u2. با u2 مقاومت نوک اصلاح می‌شود: qt = qc + u2(1 − a) که a نسبت سطح مخروط است. روانگرایی با نسبت‌های مقاومت و تنش سنجیده می‌شود، پس هر چیزی که از لاگ برمی‌داریم باید به تنش مؤثر و فشار اتمسفر بی‌بعد شود.

همین محاسبه به‌صورت شیت اکسل آماده است.
در شیت: محاسبه‌ی Ic با قاعده‌ی تکرار نمای تنش (n = 1، ۰٫۵ یا ۰٫۷۵)
دیدن شیت و نمونه‌ی خروجی

روش در پنج گام

  1. تنش‌ها: σv، u و σ'v در هر عمق از وزن مخصوص خاک و تراز آب.
  2. شاخص رفتار خاک Ic: Ic = √[(3.47 − log Q)² + (log Fr + 1.22)²] که Q = ((qt − σv)/Pa)·(Pa/σ'v)n و Fr = fs/(qt − σv)·۱۰۰.
  3. مقاومت معادل ماسه‌ی تمیز: qc1N = Cq·qt/Pa، سپس (qc1N)cs = Kc·qc1N.
  4. CRR: برای (qc1N)cs کمتر از ۵۰: ۰٫۸۳۳·(qc1N)cs/۱۰۰۰ + ۰٫۰۵ و برای ۵۰ تا ۱۶۰: ۹۳·((qc1N)cs/۱۰۰۰)³ + ۰٫۰۸.
  5. ضریب اطمینان: FS = CRR7.5·MSF·Kσ / CSR با CSR = ۰٫۶۵·amax·(σv/σ'v)·rd.

نمای تنش n با یک قاعده‌ی تکرار انتخاب می‌شود: اول n = ۱؛ اگر Ic بزرگ‌تر از ۲٫۶ شد خاک رس‌مانند است و ارزیابی نمی‌شود. وگرنه n = ۰٫۵ را امتحان کن و اگر باز Ic بالای ۲٫۶ شد n = ۰٫۷۵ را به کار ببر. ضریب Cq = (Pa/σ'v)n با سقف ۱٫۷ است. ضریب Kc برابر ۱ است برای Ic ≤ ۱٫۶۴ و (برای Ic کمتر از ۲٫۳۶ با Fr کمتر از ۰٫۵٪) و در بقیه‌ی موارد با یک چندجمله‌ای درجه‌ی چهار از Ic محاسبه می‌شود.

مثال: یک نقطه در عمق ۴ متر

داده‌ها: qc = ۴٫۶ MPa، fs = ۳۳ kPa، تراز آب ۲ متر، γ بالای آب ۱۷٫۵ و زیر آب ۱۹ kN/m³، زلزله با Mw = ۶٫۵ و amax = ۰٫۳۰g. u2 ثبت نشده و qt برابر qc گرفته شده است.

گاممحاسبهنتیجه
تنش‌هاσv = ۲×۱۷٫۵ + ۲×۱۹ ؛ u = ۲×۹٫۸۱۷۳٫۰ ؛ ۱۹٫۶ ؛ σ'v = ۵۳٫۴ kPa
Fr۳۳ / (۴۶۰۰ − ۷۳) × ۱۰۰۰٫۷۳٪
Ic با n = ۱Q = ۸۵ ؛ Ic = ۱٫۸۸کمتر از ۲٫۶ پس ادامه
Ic با n = ۰٫۵Q = ۶۲ ؛ Ic = ۲٫۰۰n = ۰٫۵ پذیرفته شد
KcIc بین ۱٫۶۴ و ۲٫۳۶ و Fr بالای ۰٫۵٪ → چندجمله‌ای۱٫۳۰
qc1N و (qc1N)csCq = ۱٫۳۷ ؛ ۱٫۳۷ × ۴۶ = ۶۳٫۰ ؛ × ۱٫۳۰۸۱٫۶
CRR7.5۹۳×(۰٫۰۸۱۶)³ + ۰٫۰۸۰٫۱۳۱
CSRrd = ۰٫۹۷ ؛ ۰٫۶۵×۰٫۳۰×(۷۳٫۰/۵۳٫۴)×۰٫۹۷۰٫۲۵۹
MSF۱۰2.24 / ۶٫۵2.56۱٫۴۴
FS۰٫۱۳۱ × ۱٫۴۴ / ۰٫۲۵۹۰٫۷۳ (روانگرا)

FS کمتر از ۱ یعنی در این عمق با زلزله‌ی فرضی شروع روانگرایی انتظار می‌رود. در جدول همه‌ی نقاط نیمرخ نمونه (تا ۱۲ متر) کمینه‌ی FS برابر ۰٫۶۳ در عمق ۵ متر است و ۱۱ نقطه FS کمتر از ۱ دارند.

از FS هر عمق به یک عدد برای کل نیمرخ

شاخص پتانسیل روانگرایی (LPI) ایواساکی ضریب اطمینان همه‌ی عمق‌ها را به یک عدد تبدیل می‌کند: LPI = ∫ F(z)·w(z) dz تا عمق ۲۰ متر، با F = ۱ − FS برای FS کمتر از ۱ و w(z) = ۱۰ − ۰٫۵z. برای نیمرخ نمونه LPI تقریباً ۸٫۸ می‌شود که در رده‌بندی رایج «شدت زیاد» (۵ تا ۱۵) است. این رده‌بندی برای مقایسه‌ی نیمرخ‌ها و تصمیم برای اقدام بعدی (مثلاً بهسازی یا تغییر نوع پی) مفید است، نه برای محاسبه‌ی خسارت.

محدودیت‌های رایج

مقایسه با SPT: همین ارزیابی با عدد N در مقاله‌ی روانگرایی خاک آمده و اصلاح N را در اصلاح SPT و N1,60 ببین. تفسیر کلی SPT و CPT در آزمایش SPT و CPT است.

پرسش‌های متداول

اگر u2 نداشته باشم چه کنم؟

در CPT معمولی (بدون فشار آب منفذی) qt را برابر qc بگیر. در CPTu حتماً u2 را وارد کن، چون در رس‌ها و ماسه‌ی سیلتی اثر قابل‌توجهی دارد.

چرا Ic بالای ۲٫۶ ارزیابی نمی‌شود؟

چون این روش برای خاک‌های دانه‌ای است. Ic بالای ۲٫۶ یعنی رفتار رس‌مانند. اگر خاک ریزدانه‌ی حساس داری، ملاک‌های جداگانه‌ی روانگرایی یا کاهش مقاومت لازم است.

فاصله‌ی داده‌ها چقدر باشد؟

هر فاصله‌ی ثابتی (مثلاً ۰٫۵ یا ۱ متر) می‌شود وارد کرد. فاصله‌ی کمتر LPI را دقیق‌تر می‌کند.

شیت آماده دارید؟

بله؛ شیت اکسل روانگرایی با CPT همه‌ی این گام‌ها را برای ۴۰ نقطه‌ی عمقی انجام می‌دهد. برای SPT هم شیت نوع زمین و روانگرایی موجود است.

خلاصه‌ی کاربردی: از لاگ CPT به qt، سپس Ic و Kc، بعد (qc1N)cs برو، CRR را بگیر و با CSR مقایسه کن. FS کمتر از ۱ در ماسه‌های آب‌دار یعنی روانگرایی محتمل است. نتیجه را با گمانه و مطالعه‌ی لرزه‌ای کنترل کن و توسط مهندس ژئوتکنیک ذی‌صلاح بازبینی شود.

گزارش CPT پروژه‌ات را بررسی کن

در رستاورکس پروژه‌ات را ثبت کن و شرکت‌های ژئوتکنیک را مقایسه کن.

ثبت پروژه در رستاورکس

مقاله‌های تازه را از دست ندهید

ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان می‌کنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف می‌شود.

مدیر وبلاگ: پرویز عبدی — مدیر ژئوتکنیک با ۲۱ سال سابقه و کارشناس ارشد ژئوتکنیک.

مقالات مرتبط

آزمایشگاه

آزمایش فشار تک‌محوری: qu، cu و E50 با مثال عددی

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۶ دقیقه📶 مقدماتی

از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشی‌نشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

آزمایش برش مستقیم: محاسبه‌ی c' و φ' اوج و پسماند با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۷ دقیقه📶 مقدماتی

از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سه‌نمونه‌ای و نکته‌ی c' منفی.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

تحلیل دانه‌بندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۸ دقیقه📶 مقدماتی

از جرم مانده روی الک‌ها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبه‌ی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو