آزمایش برش مستقیم: محاسبهی c' و φ' اوج و پسماند با مثال
آزمایش برش مستقیم سادهترین راه گرفتن پارامترهای مقاومت برشی خاک است. نمونه در جعبهای دوتکه قرار میگیرد، زیر تنش قائم ثابتی میماند و نیمهی بالا نسبت به پایین جابهجا میشود تا نمونه روی صفحهی از پیش تعیینشده بگسلد. نتیجهی هر نمونه یک نقطه روی نمودار تنش برشی در برابر تنش قائم است.
از نیرو به تنش
برای جعبهی ۶×۶ cm سطح مقطع ۳۶ cm² است:
σn = N / A ، τ = F / A
مثلاً نیروی برشی اوج ۱۵۱٫۲ N روی ۳۶ cm² یعنی τ = ۱۵۱٫۲ / ۰٫۰۰۳۶ = ۴۲ kPa. اگر لازم باشد، سطح مقطع تماس را با پیشرفت جابهجایی اصلاح کن: Ac = A (۱ − δ / L).
در شیت: قرائتهای خام تغییرمکان و نیروی برشی تا ۴ نمونه و ۳۰ قرائت
دیدن شیت و نمونهی خروجی
اوج و پسماند
در نمودار تنش برشی–جابهجایی، اوج بیشینهی تنش است. بعد از آن در خاکهای متراکم یا رسهای پیشتحکیمیافته تنش افت میکند و به مقدار پسماند (residual) میرسد. پارامترهای اوج برای تحلیلهای تنش در حالت عادی و پارامترهای پسماند برای لغزشهای قدیمی و شیروانیهایی که قبلاً لغزیدهاند مهماند.
مثال: سه نمونه
سه نمونه از یک لایه تحت تنشهای قائم ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ kPa آزمایش شدهاند:
| σn (kPa) | τاوج (kPa) | τپسماند (kPa) | τr / τp |
|---|---|---|---|
| ۵۰ | ۴۲ | ۲۵ | ۰٫۶۰ |
| ۱۰۰ | ۷۳ | ۴۸ | ۰٫۶۶ |
| ۲۰۰ | ۱۳۱ | ۹۵ | ۰٫۷۳ |
پوش موهر–کولمب خط τ = c' + σn tanφ' است. برازش کمترین مربعات روی نقاط اوج میدهد:
شیب = ۰٫۵۹۱ ← φ' = arctan(۰٫۵۹۱) = ۳۰٫۶° ، عرض از مبدأ: c' = ۱۳٫۰ kPa
برای پسماند:
شیب = ۰٫۴۶۷ ← φr = ۲۵٫۰° ، cr = ۱٫۵ kPa ≈ ۰
طبیعی است که چسبندگی پسماند نزدیک صفر شود؛ در پسماند پیوندهای ذرات شکستهاند و فقط اصطکاک مانده است. اختلاف زاویهی اصطکاک اوج و پسماند (حدود ۵٫۶ درجه) نشان میدهد چقدر مقاومت بعد از گسیختگی افت میکند.
اگر c' منفی شد
چسبندگی منفی معنی فیزیکی ندارد. اگر شیبها برازش داده شد و عرض از مبدأ منفی بود، c' = ۰ بگیر و φ' را از خط گذرنده از مبدأ دوباره بساز: tanφ' = Σ(σn τ) / Σ(σn²). در همین مثال اگر c' را صفر میگرفتیم φ' به ۳۴٫۱° میرسید که غیرمحافظهکارانه و اشتباه بود، چون داده نشان میدهد چسبندگی مثبت وجود دارد. برای c' مثبت کوچک هم بهتر است در طراحی با احتیاط به آن تکیه کنی.
انجام در اکسل
- تنشها:
=F/A(واحدها را یکی کن) - شیب و عرض از مبدأ:
=SLOPE(tau, sn)و=INTERCEPT(tau, sn) - زاویهی اصطکاک:
=DEGREES(ATAN(شیب)) - خط از مبدأ:
=DEGREES(ATAN(SUMPRODUCT(sn,tau)/SUMSQ(sn))) - کیفیت برازش:
=RSQ(tau, sn)
خطاهای رایج
- سرعت برش بیش از حد برای رس (باید بهقدر کافی کند باشد تا آب حفرهای ایجاد نشود)
- برازش با کمتر از سه نمونه یا فقط دو نقطه
- مخلوطکردن اوج و پسماند در یک پوش
- قبولکردن c' منفی در گزارش
- گزارش پارامترها بدون ذکر شرایط زهکشی، سرعت برش و محدودهی تنش
خود آزمایش و تفسیر آن در شیت اکسل برش مستقیم آماده است (اوج و پسماند، c'، φ'، نمودارها). برای مقایسهی روشهای مقاومت برشی، آزمایش سهمحوری را هم ببین.
این مقاله آموزشی است. پارامترهای طراحی را با نظر مهندس مسئول و استاندارد پروژه نهایی کن.
پروژهی تو به آزمایشهای آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسمقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
آزمایش فشار تکمحوری: qu، cu و E50 با مثال عددی
از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشینشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.
تحلیل دانهبندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال
از جرم مانده روی الکها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبهی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.
آزمایش تحکیم: محاسبهی Cc، Cr، σ'p و cv با مثال
از دادههای e–log σ' تا شاخصهای تراکمپذیری، تنش پیشتحکیمی، OCR و ضریب تحکیم؛ و تبدیل آنها به نشست و زمان نشست یک لایهی رس، با مثال عددی.