آزمایشگاه

آزمایش برش مستقیم: محاسبه‌ی c' و φ' اوج و پسماند با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ زمان مطالعه: ۷ دقیقه📶 سطح: مقدماتی✍️ تیم رستاورکس
مناسب برای: مهندس ناظر و محاسبدانشجو
آزمایش برش مستقیم: محاسبه‌ی c' و φ' اوج و پسماند با مثال

آزمایش برش مستقیم ساده‌ترین راه گرفتن پارامترهای مقاومت برشی خاک است. نمونه در جعبه‌ای دوتکه قرار می‌گیرد، زیر تنش قائم ثابتی می‌ماند و نیمه‌ی بالا نسبت به پایین جابه‌جا می‌شود تا نمونه روی صفحه‌ی از پیش تعیین‌شده بگسلد. نتیجه‌ی هر نمونه یک نقطه روی نمودار تنش برشی در برابر تنش قائم است.

از نیرو به تنش

برای جعبه‌ی ۶×۶ cm سطح مقطع ۳۶ cm² است:

σn = N / A ، τ = F / A

مثلاً نیروی برشی اوج ۱۵۱٫۲ N روی ۳۶ cm² یعنی τ = ۱۵۱٫۲ / ۰٫۰۰۳۶ = ۴۲ kPa. اگر لازم باشد، سطح مقطع تماس را با پیشرفت جابه‌جایی اصلاح کن: Ac = A (۱ − δ / L).

همین محاسبه به‌صورت شیت اکسل آماده است.
در شیت: قرائت‌های خام تغییرمکان و نیروی برشی تا ۴ نمونه و ۳۰ قرائت
دیدن شیت و نمونه‌ی خروجی

اوج و پسماند

در نمودار تنش برشی–جابه‌جایی، اوج بیشینه‌ی تنش است. بعد از آن در خاک‌های متراکم یا رس‌های پیش‌تحکیم‌یافته تنش افت می‌کند و به مقدار پسماند (residual) می‌رسد. پارامترهای اوج برای تحلیل‌های تنش در حالت عادی و پارامترهای پسماند برای لغزش‌های قدیمی و شیروانی‌هایی که قبلاً لغزیده‌اند مهم‌اند.

مثال: سه نمونه

سه نمونه از یک لایه تحت تنش‌های قائم ۵۰، ۱۰۰ و ۲۰۰ kPa آزمایش شده‌اند:

σn (kPa)τاوج (kPa)τپسماند (kPa)τr / τp
۵۰۴۲۲۵۰٫۶۰
۱۰۰۷۳۴۸۰٫۶۶
۲۰۰۱۳۱۹۵۰٫۷۳

پوش موهر–کولمب خط τ = c' + σn tanφ' است. برازش کمترین مربعات روی نقاط اوج می‌دهد:

شیب = ۰٫۵۹۱ ← φ' = arctan(۰٫۵۹۱) = ۳۰٫۶° ، عرض از مبدأ: c' = ۱۳٫۰ kPa

برای پسماند:

شیب = ۰٫۴۶۷ ← φr = ۲۵٫۰° ، cr = ۱٫۵ kPa ≈ ۰

طبیعی است که چسبندگی پسماند نزدیک صفر شود؛ در پسماند پیوندهای ذرات شکسته‌اند و فقط اصطکاک مانده است. اختلاف زاویه‌ی اصطکاک اوج و پسماند (حدود ۵٫۶ درجه) نشان می‌دهد چقدر مقاومت بعد از گسیختگی افت می‌کند.

اگر c' منفی شد

چسبندگی منفی معنی فیزیکی ندارد. اگر شیب‌ها برازش داده شد و عرض از مبدأ منفی بود، c' = ۰ بگیر و φ' را از خط گذرنده از مبدأ دوباره بساز: tanφ' = Σ(σn τ) / Σ(σn²). در همین مثال اگر c' را صفر می‌گرفتیم φ' به ۳۴٫۱° می‌رسید که غیرمحافظه‌کارانه و اشتباه بود، چون داده نشان می‌دهد چسبندگی مثبت وجود دارد. برای c' مثبت کوچک هم بهتر است در طراحی با احتیاط به آن تکیه کنی.

انجام در اکسل

خطاهای رایج

خود آزمایش و تفسیر آن در شیت اکسل برش مستقیم آماده است (اوج و پسماند، c'، φ'، نمودارها). برای مقایسه‌ی روش‌های مقاومت برشی، آزمایش سه‌محوری را هم ببین.

این مقاله آموزشی است. پارامترهای طراحی را با نظر مهندس مسئول و استاندارد پروژه نهایی کن.

پروژه‌ی تو به آزمایش‌های آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟

در رستاورکس پروژه‌ات را ثبت کن و شرکت‌های ژئوتکنیک را مقایسه کن.

ثبت پروژه در رستاورکس

مقاله‌های تازه را از دست ندهید

ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان می‌کنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف می‌شود.

مدیر وبلاگ: پرویز عبدی — مدیر ژئوتکنیک با ۲۱ سال سابقه و کارشناس ارشد ژئوتکنیک.

مقالات مرتبط

آزمایشگاه

آزمایش فشار تک‌محوری: qu، cu و E50 با مثال عددی

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۶ دقیقه📶 مقدماتی

از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشی‌نشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

تحلیل دانه‌بندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۸ دقیقه📶 مقدماتی

از جرم مانده روی الک‌ها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبه‌ی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

آزمایش تحکیم: محاسبه‌ی Cc، Cr، σ'p و cv با مثال

📅 ۱۸ آبان ۱۴۰۵⏱ ۹ دقیقه📶 متوسط

از داده‌های e–log σ' تا شاخص‌های تراکم‌پذیری، تنش پیش‌تحکیمی، OCR و ضریب تحکیم؛ و تبدیل آن‌ها به نشست و زمان نشست یک لایه‌ی رس، با مثال عددی.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو