آزمایش فشار تکمحوری: qu، cu و E50 با مثال عددی
آزمایش فشار تکمحوری (UCS) سریعترین راه برآورد مقاومت زهکشینشدهی رسهای اشباع چسبنده است. استوانهی خاک بدون فشار جانبی با سرعت ثابت فشرده میشود تا بگسلد. بیشینهی تنش محوری همان مقاومت فشاری تکمحوری qu است.
اصلاح سطح مقطع
در حین فشردهشدن، نمونه ضخیمتر میشود. سطح مقطع اصلاحشده با فرض ثابتماندن حجم:
ε = ΔH / H0 ، Ac = A0 / (۱ − ε) ، σ = P / Ac
در شیت: جدول قرائت تا ۴۰ ردیف با تصحیح خودکار سطح مقطع
دیدن شیت و نمونهی خروجی
مثال کامل
نمونهی رس اشباع با قطر ۳۸ mm و ارتفاع ۷۶ mm (نسبت H/D = ۲٫۰؛ استاندارد ASTM D2۱۶۶ بازهی ۲ تا ۲٫۵ را میخواهد). سطح مقطع اولیه A0 = π × ۳٫۸² / ۴ = ۱۱٫۳۴ cm².
بیشینهی نیرو P = ۱۷۸ N در کرنش ε = ۵٫۲٪ رخ داده است:
Ac = ۱۱٫۳۴ / (۱ − ۰٫۰۵۲) = ۱۱٫۹۶ cm² ، qu = ۱۷۸ / (۱۱٫۹۶×۱۰−۴) = ۱۴۸٫۸ kPa
اگر تا کرنش ۱۵٪ قلهای دیده نشود، طبق استاندارد تنش در کرنش ۱۵٪ را بهعنوان qu بگیر.
چسبندگی زهکشینشده
برای رس اشباع در حالت زهکشینشده (φu = ۰):
cu = qu / ۲ = ۱۴۸٫۸ / ۲ = ۷۴٫۴ kPa
مدول E5۰
مدول سکانتی در ۵۰٪ مقاومت: تنش ۰٫۵ qu = ۷۴٫۴ kPa را روی منحنی تنش–کرنش پیدا کن و نسبتش به کرنش را بگیر. فرض کن در کرنش ۱٫۴٪ رخ داده:
E50 = ۷۴٫۴ / ۰٫۰۱۴ = ۵۳۱۴ kPa ≈ ۵٫۳ MPa
وضعیت سختی رس
ترزاقی و پک برای qu این ردهبندی را پیشنهاد میکنند:
| qu (kPa) | < ۲۵ | ۲۵–۵۰ | ۵۰–۱۰۰ | ۱۰۰–۲۰۰ | ۲۰۰–۴۰۰ | > ۴۰۰ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| وضعیت | بسیار نرم | نرم | متوسط | سفت | بسیار سفت | سخت |
qu = ۱۴۸٫۸ kPa در ردهی «سفت» است.
حساسیت
اگر همان رس را بازسازی کنیم (بدون تغییر رطوبت) و qu بازسازیشده ۳۷ kPa شود:
St = qu (دستنخورده) / qu (بازسازیشده) = ۱۴۸٫۸ / ۳۷ ≈ ۴٫۰
یعنی رس در مرز حساسیت متوسط و حساس است و مقاومتش با دستخوردگی حدود یکچهارم میشود؛ در ساختوساز روی آن باید مراقب برهمزدن خاک بود.
انجام در اکسل
- کرنش و سطح مقطع:
=dH/H0و=A0/(1-eps) - تنش:
=P/Ac(واحدها را یکی کن؛ N و m² ← Pa) - qu:
=MAX(sigma_range)یا تنش در کرنش ۱۵٪ در صورت نبود قله - cu و حساسیت:
=qu/2و=qu/qu_remolded - E5۰:
=(0.5*qu)/eps_50که eps_5۰ با درونیابی روی منحنی خوانده میشود
محدودیتها و خطاهای رایج
- استفاده برای ماسه، سیلت ترکدار یا خاک اشباعنشده که نتیجهی معتبر نمیدهد
- فراموشکردن اصلاح سطح مقطع
- H/D خارج از ۲ تا ۲٫۵ یا سرعت بارگذاری نامناسب
- دستخوردگی نمونهبرداری که cu را کمتر از واقعی نشان میدهد
- استفادهی مستقیم cu در تحلیل بلندمدت؛ این پارامتر فقط برای تحلیل زهکشینشدهی کوتاهمدت است
همهی این محاسبات (qu، cu، E5۰، وضعیت سختی و حساسیت) در شیت اکسل فشار تکمحوری آماده است. برای تفسیر مقاومت از آزمایشهای برجا هم تفسیر SPT و CPT را ببین.
این مقاله آموزشی است. در پروژه، روش آزمایش، شرایط نمونه و پارامتر طراحی را با استاندارد مورد استناد و مهندس مسئول نهایی کن.
پروژهی تو به آزمایشهای آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسمقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
آزمایش برش مستقیم: محاسبهی c' و φ' اوج و پسماند با مثال
از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سهنمونهای و نکتهی c' منفی.
تحلیل دانهبندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال
از جرم مانده روی الکها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبهی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.
آزمایش تحکیم: محاسبهی Cc، Cr، σ'p و cv با مثال
از دادههای e–log σ' تا شاخصهای تراکمپذیری، تنش پیشتحکیمی، OCR و ضریب تحکیم؛ و تبدیل آنها به نشست و زمان نشست یک لایهی رس، با مثال عددی.