آزمایشگاه

آزمایش فشار تک‌محوری: qu، cu و E50 با مثال عددی

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ زمان مطالعه: ۶ دقیقه📶 سطح: مقدماتی✍️ تیم رستاورکس
مناسب برای: مهندس ناظر و محاسبدانشجو
آزمایش فشار تک‌محوری: qu، cu و E50 با مثال عددی

آزمایش فشار تک‌محوری (UCS) سریع‌ترین راه برآورد مقاومت زهکشی‌نشده‌ی رس‌های اشباع چسبنده است. استوانه‌ی خاک بدون فشار جانبی با سرعت ثابت فشرده می‌شود تا بگسلد. بیشینه‌ی تنش محوری همان مقاومت فشاری تک‌محوری qu است.

اصلاح سطح مقطع

در حین فشرده‌شدن، نمونه ضخیم‌تر می‌شود. سطح مقطع اصلاح‌شده با فرض ثابت‌ماندن حجم:

ε = ΔH / H0 ، Ac = A0 / (۱ − ε) ، σ = P / Ac
همین محاسبه به‌صورت شیت اکسل آماده است.
در شیت: جدول قرائت تا ۴۰ ردیف با تصحیح خودکار سطح مقطع
دیدن شیت و نمونه‌ی خروجی

مثال کامل

نمونه‌ی رس اشباع با قطر ۳۸ mm و ارتفاع ۷۶ mm (نسبت H/D = ۲٫۰؛ استاندارد ASTM D2۱۶۶ بازه‌ی ۲ تا ۲٫۵ را می‌خواهد). سطح مقطع اولیه A0 = π × ۳٫۸² / ۴ = ۱۱٫۳۴ cm².

بیشینه‌ی نیرو P = ۱۷۸ N در کرنش ε = ۵٫۲٪ رخ داده است:

Ac = ۱۱٫۳۴ / (۱ − ۰٫۰۵۲) = ۱۱٫۹۶ cm² ، qu = ۱۷۸ / (۱۱٫۹۶×۱۰−۴) = ۱۴۸٫۸ kPa

اگر تا کرنش ۱۵٪ قله‌ای دیده نشود، طبق استاندارد تنش در کرنش ۱۵٪ را به‌عنوان qu بگیر.

چسبندگی زهکشی‌نشده

برای رس اشباع در حالت زهکشی‌نشده (φu = ۰):

cu = qu / ۲ = ۱۴۸٫۸ / ۲ = ۷۴٫۴ kPa

مدول E5۰

مدول سکانتی در ۵۰٪ مقاومت: تنش ۰٫۵ qu = ۷۴٫۴ kPa را روی منحنی تنش–کرنش پیدا کن و نسبتش به کرنش را بگیر. فرض کن در کرنش ۱٫۴٪ رخ داده:

E50 = ۷۴٫۴ / ۰٫۰۱۴ = ۵۳۱۴ kPa ≈ ۵٫۳ MPa

وضعیت سختی رس

ترزاقی و پک برای qu این رده‌بندی را پیشنهاد می‌کنند:

qu (kPa)< ۲۵۲۵–۵۰۵۰–۱۰۰۱۰۰–۲۰۰۲۰۰–۴۰۰> ۴۰۰
وضعیتبسیار نرمنرممتوسطسفتبسیار سفتسخت

qu = ۱۴۸٫۸ kPa در رده‌ی «سفت» است.

حساسیت

اگر همان رس را بازسازی کنیم (بدون تغییر رطوبت) و qu بازسازی‌شده ۳۷ kPa شود:

St = qu (دست‌نخورده) / qu (بازسازی‌شده) = ۱۴۸٫۸ / ۳۷ ≈ ۴٫۰

یعنی رس در مرز حساسیت متوسط و حساس است و مقاومتش با دست‌خوردگی حدود یک‌چهارم می‌شود؛ در ساخت‌وساز روی آن باید مراقب برهم‌زدن خاک بود.

انجام در اکسل

محدودیت‌ها و خطاهای رایج

همه‌ی این محاسبات (qu، cu، E5۰، وضعیت سختی و حساسیت) در شیت اکسل فشار تک‌محوری آماده است. برای تفسیر مقاومت از آزمایش‌های برجا هم تفسیر SPT و CPT را ببین.

این مقاله آموزشی است. در پروژه، روش آزمایش، شرایط نمونه و پارامتر طراحی را با استاندارد مورد استناد و مهندس مسئول نهایی کن.

پروژه‌ی تو به آزمایش‌های آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟

در رستاورکس پروژه‌ات را ثبت کن و شرکت‌های ژئوتکنیک را مقایسه کن.

ثبت پروژه در رستاورکس

مقاله‌های تازه را از دست ندهید

ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان می‌کنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف می‌شود.

مدیر وبلاگ: پرویز عبدی — مدیر ژئوتکنیک با ۲۱ سال سابقه و کارشناس ارشد ژئوتکنیک.

مقالات مرتبط

آزمایشگاه

آزمایش برش مستقیم: محاسبه‌ی c' و φ' اوج و پسماند با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۷ دقیقه📶 مقدماتی

از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سه‌نمونه‌ای و نکته‌ی c' منفی.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

تحلیل دانه‌بندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال

📅 ۱۹ آبان ۱۴۰۵⏱ ۸ دقیقه📶 مقدماتی

از جرم مانده روی الک‌ها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبه‌ی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو
آزمایشگاه

آزمایش تحکیم: محاسبه‌ی Cc، Cr، σ'p و cv با مثال

📅 ۱۸ آبان ۱۴۰۵⏱ ۹ دقیقه📶 متوسط

از داده‌های e–log σ' تا شاخص‌های تراکم‌پذیری، تنش پیش‌تحکیمی، OCR و ضریب تحکیم؛ و تبدیل آن‌ها به نشست و زمان نشست یک لایه‌ی رس، با مثال عددی.

مهندس ناظر و محاسب دانشجو