اصلاح SPT: محاسبهی N1,60 گامبهگام با مثال عددی
اولین سؤال کنترلکنندهی هر گزارش SPT این است: عددی که در جدول آمده خام است یا اصلاحشده؟ عدد خام N را مستقیم در همبستگیها گذاشتن یکی از رایجترین خطاهاست و میتواند تراکم خاک را بهوضوح اشتباه نشان دهد. در این مقاله اصلاح گامبهگام را با یک مثال کامل میبینی.
از N خام تا N1,60
اصلاح در دو مرحله انجام میشود. اول، انرژی و شرایط اجرا استاندارد میشود:
N60 = N · CE · CB · CR · CS
بعد اثر تنش سربار اعمال میشود تا عدد به تنش مؤثر معادل ۱۰۰ کیلوپاسکال برسد:
N1,60 = CN · N60 ، CN = (Pa / σ'v)0.5 ≤ 1.7
در شیت: Vs30 از میانگین هارمونیک سرعت موج برشی تا ۳۰ متر (تا ۱۲ لایه) و تعیین نوع زمین I تا IV
دیدن شیت و نمونهی خروجی
ضرایب اصلاح
| ضریب | معنا | مقدار معمول |
|---|---|---|
| CE = ER/60 | انرژی چکش (ER درصد انرژی) | چکش دونات حدود ۰٫۵ تا ۱٫۰؛ ایمنی (safety) حدود ۰٫۷ تا ۱٫۲؛ خودکار حدود ۰٫۸ تا ۱٫۳ |
| CB | قطر گمانه | ۶۵ تا ۱۱۵ mm: ۱٫۰ ؛ ۱۵۰ mm: ۱٫۰۵ ؛ ۲۰۰ mm: ۱٫۱۵ |
| CR | طول میله | کمتر از ۳ m: ۰٫۷۵ ؛ ۳ تا ۴ m: ۰٫۸ ؛ ۴ تا ۶ m: ۰٫۸۵ ؛ ۶ تا ۱۰ m: ۰٫۹۵ ؛ بیش از ۱۰ m: ۱٫۰ |
| CS | نمونهگیر | استاندارد (با غلاف): ۱٫۰ ؛ بدون غلاف: حدود ۱٫۱ تا ۱٫۳ |
| CN | تنش سربار | (Pa/σ'v)0.5 با سقف ۱٫۷ |
مقدارها از مرجعهای متداول (اسکمپتون، رابرتسون و ویراید، یود و همکاران ۲۰۰۱) آمدهاند. برای پروژه، جدول مرجع مورد توافق با مشاور را به کار ببر.
مثال عددی کامل
در عمق ۶ متر ماسه، عدد خام N = 14 ثبت شده است. چکش نوع ایمنی با ER = 60٪ (CE = 1٫0)، گمانه ۱۰۰ میلیمتر (CB = 1٫0)، طول میله ۷٫۵ متر (CR = 0٫95) و نمونهگیر استاندارد (CS = 1٫0). تراز آب ۲ متر است، وزن مخصوص بالای آب 18 kN/m³ و زیر آب 19٫5 kN/m³.
- تنش کل: σv = 2×18 + 4×19٫5 = 114 kPa
- فشار آب: u = 4×9٫81 ≈ 39٫2 kPa
- تنش مؤثر: σ'v = 114 − 39٫2 ≈ 74٫8 kPa
- CN = √(101٫3 / 74٫8) ≈ 1٫16
- N60 = 14 × 1٫0 × 1٫0 × 0٫95 × 1٫0 ≈ 13٫3
- N1,60 = 1٫16 × 13٫3 ≈ 15٫5
با رابطهی تقریبی Dr ≈ √(N1,60/60): تراکم نسبی ≈ 51٪ (ماسهی متوسط). این فقط برآورد اولیه است.
اگر نوع چکش ثبت نشده باشد؟
همین داده را فرض کن با چکش دونات و ER ≈ 45٪ (CE = 0٫75) ثبت شده باشد: N60 ≈ 10 و N1,60 ≈ 11٫6. یعنی همان عدد خام ۱۴ به اندازهی ۲۵٪ عدد اصلاحشده را کم میکند. به همین دلیل ثبت نوع چکش، قطر گمانه، طول میله و تراز آب در گزارش گمانه ضروری است.
اشتباهات رایج
- استفاده از N خام در همبستگیهای تراکم نسبی و زاویهی اصطکاک
- فراموش کردن اصلاح تنش سربار یا استفاده از تنش کل بهجای تنش مؤثر
- ثبت نکردن نوع چکش و درصد انرژی
- استفاده از CN بدون سقف ۱٫۷ در اعماق کم
- اعمال SPT در رس برای برآورد دقیق مقاومت
اصلاح ریزدانه برای روانگرایی
در ارزیابی روانگرایی، N1,60 برای درصد ریزدانه هم اصلاح میشود و به (N1)60cs میرسد. مثال کامل با CSR و CRR در مقالهی روانگرایی خاک آمده است. مبانی SPT و CPT را در مقالهی آزمایش SPT و CPT ببین.
خلاصهی کاربردی: همیشه N را با چهار ضریب انرژی و اجرا و ضریب تنش سربار اصلاح کن، نوع چکش و قطر گمانه را ثبت کن، و از تنش مؤثر استفاده کن.
همهی این اصلاحها (CE، CB، CR، CS و CN) برای هر لایه در شیت اکسل نوع زمین و روانگرایی آماده است. نتایج باید توسط مهندس ژئوتکنیک ذیصلاح بازبینی شود.
گزارش SPT پروژهات را کنترل کن
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسمقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
آزمایش فشار تکمحوری: qu، cu و E50 با مثال عددی
از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشینشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.
آزمایش برش مستقیم: محاسبهی c' و φ' اوج و پسماند با مثال
از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سهنمونهای و نکتهی c' منفی.
تحلیل دانهبندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال
از جرم مانده روی الکها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبهی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.