آزمایش تحکیم: محاسبهی Cc، Cr، σ'p و cv با مثال
رسهای اشباع زیر بار آهسته نشست میکنند و آزمایش تحکیم (ادومتر) دو چیز را میدهد: چه مقدار نشست خواهد شد (Cc، Cr، σ'p) و در چه مدتی (cv).
آزمایش در یک نگاه
نمونهی دیسکی (معمولاً ۲ تا ۲٫۵ cm ضخامت) در حلقهی صلب با سنگهای متخلخل دو طرف قرار میگیرد. بار بهصورت پلهای و هر بار دو برابر قبلی (مثلاً ۱۲٫۵ تا ۸۰۰ kPa) اعمال میشود و هر پله حدود ۲۴ ساعت میماند؛ سپس باربرداری انجام میشود. از جابهجایی انتهای هر پله، نسبت تخلخل میآید:
e = e0 − (Δh / h0) · (۱ + e0) ، e0 = w0 · Gs (نمونهی اشباع)
در شیت: منحنی e–logσ' خودکار و محاسبهی Cc، Cr و Cs از نقاطی که خودتان انتخاب میکنید
دیدن شیت و نمونهی خروجی
دادهی مثال
نمونهی اشباع با w0 = ۳۲٪ و Gs = ۲٫۷۲ پس e0 = ۰٫۳۲ × ۲٫۷۲ = ۰٫۸۷۰. نسبت تخلخل انتهای پلهها:
| σ' (kPa) | ۱۲٫۵ | ۲۵ | ۵۰ | ۱۰۰ | ۲۰۰ | ۴۰۰ | ۸۰۰ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| e | ۰٫۸۶۸ | ۰٫۸۶۵ | ۰٫۸۵۸ | ۰٫۸۴۶ | ۰٫۸۱۲ | ۰٫۷۵۲ | ۰٫۶۸۰ |
در باربرداری: از ۸۰۰ به ۵۰ kPa نسبت تخلخل به ۰٫۷۳۰ برمیگردد.
شاخصهای تراکمپذیری
در نمودار e در برابر log σ' شاخهی بکر تقریباً خط راست است و شیبش Cc است:
Cc = (e400 − e800) / log(۸۰۰ / ۴۰۰) = (۰٫۷۵۲ − ۰٫۶۸۰) / ۰٫۳۰۱ = ۰٫۲۳۹
شیب شاخهی باربرداری شاخص تورم/بازتراکم است:
Cr = (۰٫۷۳۰ − ۰٫۶۸۰) / log(۸۰۰ / ۵۰) = ۰٫۰۵۰ / ۱٫۲۰۴ = ۰٫۰۴۲
Cr معمولاً کسری از Cc است (اینجا حدود ۱۷٪).
تنش پیشتحکیمی σ'p و OCR
خاک زمانی مثل «خاطرهی» بیشترین تنشی که قبلاً دیده را دارد. روش مرسوم کازاگرانده روی نمودار گرافیکی انجام میشود (نقطهی بیشینهی انحنا، مماس، افقی و نیمساز). روش خطی سادهتر که برای اکسل مناسب است، تقاطع خط بازتراکم و خط بکر است:
- خط بازتراکم از چهار نقطهی اول: e = ۰٫۸۹۷ − ۰٫۰۲۴۳ log σ'
- خط بکر از دو نقطهی آخر: e = ۱٫۳۷۴ − ۰٫۲۳۹۲ log σ'
- تقاطع: log σ' = (۱٫۳۷۴ − ۰٫۸۹۷) / (۰٫۲۳۹۲ − ۰٫۰۲۴۳) = ۲٫۲۲ ← σ'p ≈ ۱۶۷ kPa
اگر تنش مؤثر درجا در عمق نمونه σ'v0 = ۸۰ kPa باشد، OCR = ۱۶۷ / ۸۰ ≈ ۲٫۱؛ یعنی رس پیشتحکیمیافته است. روش گرافیکی کازاگرانده روی همین داده معمولاً عددی چند ده درصد متفاوت میدهد، پس σ'p را همیشه با ذکر روش و بهصورت بازه گزارش کن.
نشست لایهی رس
لایهی رس به ضخامت H = ۴ m، با e0 = ۰٫۸۷، σ'0 = ۸۰ kPa و افزایش تنش Δσ = ۱۰۰ kPa در وسط لایه. چون σ'0 + Δσ = ۱۸۰ kPa کمی از σ'p بیشتر است، نشست دو بخش دارد:
S = H / (۱ + e0) · [ Cr log(σ'p / σ'0) + Cc log((σ'0 + Δσ) / σ'p) ]
S = ۴ / ۱٫۸۷ · [ ۰٫۰۴۲ × log(۱۶۷/8۰) + ۰٫۲۳۹ × log(۱۸۰/1۶۷) ] = ۰٫۰۴۵ m ≈ ۴۵ mm
اگر همین رس را به اشتباه نرمالتحکیمیافته فرض کنیم، S = H/(۱+e0) · Cc · log(۱۸۰/8۰) = ۰٫۱۸۰ m، یعنی چهار برابر! شناخت σ'p مهمترین نکتهی این آزمایش است. بیشتر دربارهی نشست پی در راهنمای نشست پی سطحی آمده است.
ضریب تحکیم cv و زمان
از منحنی نشست-زمان یک پله، به روش جذر زمان تیلور، t90 خوانده میشود و cv = T90 · Hdr² / t90 که T90 = ۰٫۸۴۸ (و در روش لگاریتم زمان کازاگرانده cv = ۰٫۱۹۷ Hdr² / t50) است. نمونه با زهکشی دو طرفه و ضخامت میانگین ۲ cm دارد، پس Hdr = ۱ cm. اگر t90 = ۹ min بخوانیم:
cv = ۰٫۸۴۸ × ۱² / ۹ = ۰٫۰۹۴۲ cm²/min ≈ ۴٫۹۵ m²/yr
برای لایهی ۴ متری با زهکشی دو طرفه (Hdr = ۲ m):
t90 = ۰٫۸۴۸ × ۲² / ۴٫۹۵ ≈ ۰٫۶۸ yr ≈ ۲۵۰ روز
اگر زهکشی فقط یک طرف باشد، Hdr = ۴ m و زمان چهار برابر میشود (حدود ۱۰۰۰ روز).
انجام در اکسل
- شاخصها:
=(e1-e2)/LOG10(s2/s1) - خطوط:
=SLOPE(e_range, LOG10(s_range))و=INTERCEPT(e_range, LOG10(s_range)) - تقاطع:
=10^((b_rec-b_vir)/(m_vir-m_rec)) - نشست:
=H/(1+e0)*(Cr*LOG10(sp/s0)+Cc*LOG10((s0+ds)/sp))
خطاهای رایج
- دستخوردگی نمونه که σ'p و Cc را کمتر نشان میدهد؛ کیفیت نمونهبرداری را بررسی کن
- استفاده از Cc برای ناحیهای که تنش از σ'p کمتر است (باید Cr باشد)
- اشتباه در مسیر زهکشی Hdr و در نتیجه زمان نشست
- نادیدهگرفتن نشست ثانویه در رسهای آلی و پرخمیری
- برازش خط بکر روی نقاطی که هنوز در ناحیهی انحنا هستند
همهی این محاسبات و نمودارها در شیت اکسل تحلیل تحکیم آماده است (Cc، Cr، σ'p، cv و نشست). برای مقاومت برشی هم آزمایش سهمحوری را ببین.
این مقاله آموزشی است. در پروژه، روش تفسیر و ضرایب اطمینان را با استاندارد مورد استناد و نظر مهندس مسئول نهایی کن.
پروژهی تو به آزمایشهای آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسمقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
آزمایش فشار تکمحوری: qu، cu و E50 با مثال عددی
از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشینشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.
آزمایش برش مستقیم: محاسبهی c' و φ' اوج و پسماند با مثال
از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سهنمونهای و نکتهی c' منفی.
تحلیل دانهبندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال
از جرم مانده روی الکها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبهی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.