آزمایش تراکم پروکتور: رطوبت بهینه و کنترل تراکم با مثال
خاکریزی و بستر راه و پی بدون کنترل تراکم قابل اعتماد نیست. آزمایش پروکتور مشخص میکند در چه رطوبتی خاک بیشترین چگالی خشک را میگیرد و هدف تراکم در کارگاه چقدر است.
اصل آزمایش
خاک را با رطوبتهای مختلف در قالب استوانهای در چند لایه میکوبند. با افزایش رطوبت، آب مثل روانکننده عمل میکند و چگالی بالا میرود تا به قله برسد؛ بعد از آن آب اضافی جای ذرات را میگیرد و چگالی خشک پایین میآید. قلهی منحنی رطوبت بهینه (wopt) و چگالی خشک بیشینه (γd,max) را میدهد.
در شیت: ۶ نقطهی تراکم: چگالی تر، رطوبت، چگالی خشک و وزن مخصوص خشک
دیدن شیت و نمونهی خروجی
استاندارد و اصلاحشده
دو سطح انرژی رایج است: روش استاندارد (ASTM D6۹۸) با انرژی حدود ۶۰۰ kJ/m³ و روش اصلاحشده (ASTM D1۵۵۷) با حدود ۲۷۰۰ kJ/m³. انرژی بیشتر γd,max را بالاتر و رطوبت بهینه را پایینتر میبرد. روش مورد نیاز را شرح فنی پروژه تعیین میکند.
فرمولهای لازم
ρwet = m / V ، ρd = ρwet / (۱ + w) ، γd = ρd · g
منحنی صفر هوا (S = ۱۰۰٪) حد بالای نظری چگالی خشک است:
ρd,zav = Gs · ρw / (۱ + w · Gs)
مثال کامل
قالب ۹۴۴ cm³ و Gs = ۲٫۷۰. پنج نمونه با رطوبتهای متفاوت متراکم شدهاند:
| w (٪) | جرم تر خاک (g) | ρwet (g/cm³) | ρd (g/cm³) | ρd,zav (g/cm³) |
|---|---|---|---|---|
| ۱۰٫۲ | ۱۸۴۲ | ۱٫۹۵۱ | ۱٫۷۷۱ | ۲٫۱۱۷ |
| ۱۲٫۱ | ۱۹۳۵ | ۲٫۰۵۰ | ۱٫۸۲۹ | ۲٫۰۳۵ |
| ۱۴٫۰ | ۲۰۱۰ | ۲٫۱۲۹ | ۱٫۸۶۸ | ۱٫۹۵۹ |
| ۱۶٫۱ | ۲۰۲۰ | ۲٫۱۴۰ | ۱٫۸۴۳ | ۱٫۸۸۲ |
| ۱۸٫۰ | ۱۹۹۰ | ۲٫۱۰۸ | ۱٫۷۸۶ | ۱٫۸۱۷ |
بالاترین نقطهی آزمایش ۱٫۸۶۸ در رطوبت ۱۴٪ است، ولی قلهی واقعی بین نقاط است. برازش درجهی دوم روی هر پنج نقطه میدهد:
wopt ≈ ۱۴٫۳٪ ، ρd,max ≈ ۱٫۸۶۲ g/cm³ ، γd,max ≈ ۱٫۸۶۲ × ۹٫۸۱ = ۱۸٫۲۷ kN/m³
(برازش فقط روی سه نقطهی اطراف قله ۱۴٫۳٪ و ۱٫۸۶۹ میدهد؛ یعنی نتیجه پایدار است.)
کنترل با منحنی صفر هوا: همهی نقطههای آزمایش زیر ستون آخر جدول هستند و این درست است. درجهی اشباع در قله: e = ۲٫۷۰ / ۱٫۸۶۲ − ۱ = ۰٫۴۵۰ و S = w·Gs / e = ۰٫۱۴۳ × ۲٫۷۰ / ۰٫۴۵۰ ≈ ۸۶٪. اگر نقطهای بالاتر از منحنی صفر هوا افتاد، Gs، رطوبت یا وزنکشی اشتباه است.
کنترل در کارگاه
تراکم نسبی (RC) نسبت چگالی خشک صحرایی به γd,max آزمایشگاه است. فرض کن با مخروط ماسه (sand cone) چگالی تر صحرایی ۲٫۰۴ g/cm³ و رطوبت ۱۳٫۲٪ به دست آمده:
ρd,field = ۲٫۰۴ / ۱٫۱۳۲ = ۱٫۸۰۲ g/cm³ ، RC = ۱٫۸۰۲ / ۱٫۸۶۲ = ۹۶٫۸٪
حداقل RC و بازهی مجاز رطوبت (مثلاً wopt ± ۲٪) را شرح فنی پروژه تعیین میکند؛ ۹۵٪ و ۹۸٪ مقادیر رایج در مشخصاتاند ولی عدد قطعی نیست.
انجام در اکسل
- چگالی خشک:
=(m/V)/(1+w/100) - منحنی صفر هوا:
=Gs/(1+w/100*Gs) - برازش درجهی دوم و رطوبت بهینه:
=-INDEX(LINEST(rd,w^{1,2}),1,2)/(2*INDEX(LINEST(rd,w^{1,2}),1,1)) - تراکم نسبی:
=rd_field/rd_max*100
خطاهای رایج
- برازشندادن منحنی و برداشتن بالاترین نقطهی آزمایش بهجای قله
- استفاده از خاک مرطوبشدهی قبلی دوباره (خاک باید هر نقطه تازه یا با زمان تعادل مناسب مصرف شود)
- نادیدهگرفتن درشتدانهی بزرگتر از حد مجاز قالب (نیاز به تصحیح چگالی؛ ASTM D4۷۱۸)
- مقایسهی تراکم صحرایی با پروکتور استاندارد وقتی شرح فنی اصلاحشده خواسته است
- گزارش رطوبت صحرایی بدون خشککردن کامل نمونه
منحنی، برازش، منحنی صفر هوا و گزارش چاپی در شیت اکسل پروکتور آماده است. برای فهرست کامل کنترلهای پروژه هم چکلیست گزارش ژئوتکنیک را ببین.
این مقاله آموزشی است. روش آزمایش و معیار پذیرش را از شرح فنی و استاندارد مورد استناد پروژه بگیر.
پروژهی تو به آزمایشهای آزمایشگاهی خاک نیاز دارد؟
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسمقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
آزمایش فشار تکمحوری: qu، cu و E50 با مثال عددی
از نیرو و کرنش تا qu با اصلاح سطح مقطع، چسبندگی زهکشینشده cu = qu/2، مدول E50، وضعیت سختی رس و حساسیت St؛ با مثال کامل.
آزمایش برش مستقیم: محاسبهی c' و φ' اوج و پسماند با مثال
از نیروی برشی خام تا تنش برشی، پوش گسیختگی اوج و پسماند، و برازش c' و φ' با کمترین مربعات؛ با مثال سهنمونهای و نکتهی c' منفی.
تحلیل دانهبندی الک و هیدرومتر: D10، Cu و Cc با مثال
از جرم مانده روی الکها تا درصد عبوری، از قرائت هیدرومتر تا قطر ذرات با قانون استوکس، و محاسبهی D10، D30، D60، Cu و Cc؛ با مثال کامل و فرمول اکسل.