ظرفیت باربری پی سطحی با مثال عددی: ترزاقی و میرهوف برای پی مربعی
فرمولهای ظرفیت باربری را راحت میشود نقل کرد و راحت هم میشود اشتباه به کار برد. در این مقاله یک مثال کامل را دستی حل میکنیم: پی مربعی روی خاکی که هم چسبندگی دارد و هم اصطکاک، با دو روش ترزاقی و میرهوف کنار هم، و تراز آب در دو حالت. همهی اعداد را میتوانی در اکسل تکرار کنی و هر ابزاری که استفاده میکنی را با آن بسنجی.
۱. مسئله
- پی مربعی B = L = 2.0 m، عمق مدفون Df = 1.5 m، بار قائم در مرکز
- خاک: c′ = 10 kPa, φ′ = 30°، وزن مخصوص γ = 18 kN/m³ بالای تراز آب و γsat = 20 kN/m³ زیر آن (پارامترهای تنش مؤثر، گسیختگی برشی عمومی)
- حالت الف: تراز آب بسیار پایینتر از پی. حالت ب: تراز آب در کف پی
- ضریب اطمینان لازم FS = 3
سربار در تراز کف پی q = γ·Df = 18 × 1.5 = 27 kPa است. این مقدار در هر دو حالت یکی است، چون خاک بالای کف پی بالای تراز آب است.
۲. روش میرهوف
رابطهی کلی این است: qu = c·Nc·sc·dc + q·Nq·sq·dq + 0.5·γ·B·Nγ·sγ·dγ. برای φ′ = 30°:
- Kp = tan²(45° + φ′/2) = 3.000
- Nq = eπ·tanφ′·Kp = 18.40
- Nc = (Nq − 1)/tanφ′ = 30.14
- Nγ = (Nq − 1)·tan(1.4φ′) = 15.67
ضرایب شکل و عمق (پی مربعی، B/L = 1، φ′ > 10°):
- sc = 1 + 0.2·Kp·B/L = 1.600 ؛ sq = sγ = 1 + 0.1·Kp·B/L = 1.300
- dc = 1 + 0.2·√Kp·Df/B = 1.260 ؛ dq = dγ = 1 + 0.1·√Kp·Df/B = 1.130
حالت الف، تراز آب بسیار پایین. سه جملهی رابطه اینها هستند:
- جملهی چسبندگی: 10 × 30.14 × 1.600 × 1.260 = 608 kPa
- جملهی سربار: 27 × 18.40 × 1.300 × 1.130 = 730 kPa
- جملهی وزن خاک زیر پی: 0.5 × 18 × 2.0 × 15.67 × 1.300 × 1.130 = 414 kPa
پس qu ≈ 1752 kPa و qall = qu/FS ≈ 584 kPa است.
حالت ب، تراز آب در کف پی. فقط جملهی وزن خاک زیر پی عوض میشود، چون خاک زیر کف پی حالا غوطهور است: γ′ = γsat − 9.81 = 10.19 kN/m³. این جمله میشود 0.5 × 10.19 × 2.0 × 15.67 × 1.300 × 1.130 = 235 kPa، پس qu ≈ 1572 kPa و qall ≈ 524 kPa.
۳. روش ترزاقی
برای پی مربعی، رابطهی ترزاقی qu = 1.3·c·Nc + q·Nq + 0.4·γ·B·Nγ است و ضریب عمق ندارد: خاک بالای کف پی فقط بهصورت سربار حساب میشود. برای φ′ = 30°:
- Nq = e2(3π/4 − φ′/2)·tanφ′ / (2·cos²(45° + φ′/2)) = 22.46
- Nc = (Nq − 1)/tanφ′ = 37.16
- Nγ = 19.7 (مقدار جدول ترزاقی؛ جدولهای منتشرشده کمی فرق دارند، مثلاً ۱۹٫۱، که نتیجه را کمتر از ۱٪ تغییر میدهد)
حالت الف: 1.3 × 10 × 37.16 + 27 × 22.46 + 0.4 × 18 × 2.0 × 19.7 = 483 + 606 + 284 ≈ 1373 kPa، پس qall ≈ 458 kPa.
حالت ب: در جملهی آخر بهجای γ مقدار γ′ = 10.19 میگذاریم: 483 + 606 + 161 ≈ 1250 kPa، پس qall ≈ 417 kPa.
۴. مقایسهی نتایج
| روش | qu، آب پایین (kPa) | qall با FS = 3 (kPa) | qu، آب در کف پی (kPa) | qall با FS = 3 (kPa) |
|---|---|---|---|---|
| میرهوف (با ضرایب شکل و عمق) | 1752 | 584 | 1572 | 524 |
| ترزاقی (پی مربعی) | 1373 | 458 | 1250 | 417 |
- دو روش حدود 28٪ با هم اختلاف دارند. میرهوف در اینجا عدد بیشتری میدهد، چون ضرایب شکل و عمقش بزرگتر است و ترزاقی ضریب عمق ندارد. هر دو روش پذیرفتهشدهاند؛ این اختلاف یادآوری میکند که ظرفیت باربری یک برآورد است، نه عددی دقیق.
- اثر تراز آب در این مثال حدود 9 تا 10٪ است، نه ۵۰٪. فقط جملهی وزن خاک زیر پی تحتتأثیر γ′ است و این جمله در اینجا حدود 24٪ از qu است، چون پی مدفون است و خاک چسبندگی دارد. برای پی کمعمق روی ماسهی تمیز، همین جمله غالب است و افت خیلی بیشتر میشود. اگر تراز آب بالاتر از کف پی بیاید، سربار q هم کم میشود و افت بزرگتر خواهد بود.
۵. مقایسه با بار وارد
فرض کن بار ستون، با وزن پی، Q = 1500 kN باشد. فشار وارد Q/(B·L) = 1500/4 = 375 kPa میشود. ضریب اطمینان واقعی همان qu/qapplied است:
- میرهوف: 1752/375 = 4.67 (آب پایین) و 1572/375 = 4.19 (آب در کف پی)
- ترزاقی: 1373/375 = 3.66 و 1250/375 = 3.33
کمترین مقدار، 3.33، از ۳ بیشتر است؛ پس پی در همهی ترکیبها قبول میشود. اگر در گزارش فقط مطلوبترین عدد نوشته شود، حاشیهی اطمینان در بدترین حالت پنهان میماند.
۶. تکرار مثال در اکسل
در شیت این مقادیر را وارد کن: شکل = Square، B = 2.0، Df = 1.5، c = 10، φ = 30، γ = 18، γsat = 20، FS = 3 و Q = 1500. برای حالت الف عمق تراز آب را ۹۹ متر و برای حالت ب ۱٫۵ متر بگذار. برای میرهوف ضرایب شکل و عمق را روشن کن و برای ترزاقی روش Terzaghi را انتخاب کن. باید همان اعداد جدول بالا را بگیری.
۷. محدودیتهای این مثال
- گسیختگی برشی عمومی و بار قائم در مرکز فرض شده است. خاک سست یا نرم به کاهش گسیختگی موضعی نیاز دارد؛ بار خارج از مرکز یا مایل به عرض مؤثر B′ و ضرایب شیب بار نیاز دارد.
- در رس اشباع باید شرایط کوتاهمدت (φ = 0, cu) و بلندمدت (c′, φ′) جدا بررسی شود. مثال بالا یک حالت بلندمدت زهکشیشده است.
- ظرفیت باربری فقط نصف کنترل است. نشست اغلب فشار مجاز را تعیین میکند؛ شیت نشست پی را ببین.
- نتیجه به شدت به c′ و φ′ بستگی دارد. آنها را از آزمایش روی نمونههای معرف بگیر و ضریب اطمینان را از آییننامه و ضوابط پروژه (مثلاً مبحث هفتم) تعیین کن.
همین محاسبه در اکسل
شیت ظرفیت باربری پی سطحی همین محاسبه را با فرمول زنده انجام میدهد: میرهوف و ترزاقی کنار هم، پی نواری، مربعی، دایرهای و مستطیلی، خروج از مرکزیت، تراز آب، گسیختگی عمومی و موضعی و برگهی گزارش A4. مثال بالا را با هر شیت یا نرمافزاری امتحان کن: ورودی یکی، جواب یکی.
مشاهدهی شیت ظرفیت باربری پی سطحیاین مقاله خلاصهی آموزشی برای کنترلهای مقدماتی است. طراحی نهایی پی به شناسایی ژئوتکنیکی، ضوابط پروژه و نظر مهندس ذیصلاح نیاز دارد.
مقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
حداکثر عمق گودبرداری قائم در خاک رسی: محاسبه با مثال
گود را تا چه عمقی میشود بدون مهار قائم کند؟ رابطهی Hc = 4cu/γ، اثر سربار و آب در ترکها، خاک c–φ و سه مثال عددی؛ همراه با مواردی که گزارش گودبرداری باید روشن کند.
فشار جانبی خاک: ضرایب Ka، K0 و Kp با مثال عددی
رانکین، کولمب و حالت سکون: کدام ضریب را کی به کار ببریم؟ یک دیوار ۵ متری با سربار و آب پشت دیوار، گامبهگام تا برآیند و نقطهی اثر.
پایداری دیوار حائل طرهای: واژگونی، لغزش و تنش زیر پی
یک دیوار ۴٫۵ متری را با دست حل میکنیم: فشار رانکین، ضرایب اطمینان، چرا لغزش اول رد میشود و ابعاد را چطور اصلاح کنیم.