پایداری دیوار حائل طرهای: واژگونی، لغزش و تنش زیر پی
دیوار حائل طرهای را معمولاً با چند عدد تجربی ابعاد میدهند و بعد کنترل میکنند. کنترلها هم همیشه همان سه تا هستند: واژگونی، لغزش و تنش زیر پی. در این مقاله یک دیوار ۴٫۵ متری را با دست حل میکنیم، میبینیم کدام کنترل اول رد میشود و برای اصلاح چه باید کرد.
فرضهای محاسبه
دیوار T شکل با ساقهی دارای پشت شیبدار، خاکریز ماسهای زهکشیشده بدون آب، فشار فعال رانکین روی صفحهی قائم از پاشنه و سربار ۱۰ کیلوپاسکال. مشخصات:
| پارامتر | مقدار |
|---|---|
| ارتفاع ساقه H / ضخامت پی hb | ۴٫۵ m / ۰٫۵ m |
| ضخامت ساقه بالا / پایین | ۰٫۳ m / ۰٫۵ m |
| خاکریز: γ، φ | ۱۸ kN/m³ ، ۳۰° |
| خاک بستر: γ، φ | ۱۸٫۵ kN/m³ ، ۳۰° |
| سربار q | ۱۰ kPa |
| اصطکاک کف δ | ⅔ φ بستر |
| مقاومت منفعل | با ضریب ۰٫۵ (محافظهکارانه) |
در شیت: فشار فعال رانکین با شیب خاکریز β، سربار و مقاومت منفعل قابلکاهش
دیدن شیت و نمونهی خروجی
گام ۱: فشار خاک
ضریب فعال رانکین برای خاکریز افقی Ka = tan²(45° − φ/2) = ۰٫۳۳۳. ارتفاع صفحهی قائم Ha = ۴٫۵ + ۰٫۵ = ۵ متر.
- رانش خاک: Pa = ½ · ۰٫۳۳۳ · ۱۸ · ۵² = ۷۵ kN/m، در ارتفاع Ha/3 از کف
- رانش سربار: Pq = ۰٫۳۳۳ · ۱۰ · ۵ = ۱۶٫۷ kN/m، در ارتفاع Ha/2
- نیروی افقی کل: ΣPh = ۹۱٫۷ kN/m
- لنگر واژگونی حول پنجه: MO = ۷۵ · ۵/۳ + ۱۶٫۷ · ۲٫۵ = ۱۶۶٫۷ kN·m/m
گام ۲: طرح اولیه و رد شدن در لغزش
طرح اولیه: طول پنجه ۰٫۸ متر، عرض پی ۳٫۲ متر و عمق مدفون ۱٫۰ متر. وزنها و لنگرهای مقاوم حول پنجه (بدون وزن سربار) بهدست میآید: ΣV = ۲۵۴٫۴ kN/m و MR = ۴۷۳٫۰ kN·m/m (با لنگر مقاومت منفعل). مقاومت منفعل با عمق ۱ متر فقط ۱۳٫۹ kN/m است.
| کنترل | مقدار | معیار | نتیجه |
|---|---|---|---|
| واژگونی | ۲٫۸۴ | ≥ ۲٫۰ | قبول |
| لغزش | ۱٫۱۶ | ≥ ۱٫۵ | رد |
| خروج از مرکزیت | ۰٫۴۰ m | ≤ B/6 = ۰٫۵۳ m | قبول |
| qmax | ۱۳۸٫۵ kPa | ≤ qall = ۲۰۰ | قبول |
واژگونی و تنش زیر پی مشکلی ندارند. لغزش رد میشود، و این در دیوارهای حائل بسیار رایج است: واژگونی را وزن خاک روی پاشنه خوب جبران میکند، اما مقاومت لغزش به وزن کل و اصطکاک کف محدود است.
ضرایب لازم ۲٫۰ برای واژگونی و ۱٫۵ برای لغزش در اینجا مقدارهای مرسوم مثال هستند. مقدار مورد نیاز پروژه را از ضوابط و مشاور بگیر.
گام ۳: اصلاح ابعاد
برای بالا بردن ضریب لغزش سه اهرم داری: عمق مدفون بیشتر (مقاومت منفعل)، عرض پی بیشتر (وزن بیشتر خاک روی پاشنه) و کلید برشی. نتیجهی ترکیبهای مختلف:
| طرح | FS واژگونی | FS لغزش | qmax (kPa) |
|---|---|---|---|
| Lt = ۰٫۸ ، B = ۳٫۲ ، Df = ۱٫۰ | ۲٫۸۴ | ۱٫۱۶ (رد) | ۱۳۸٫۵ |
| فقط Df = ۱٫۵ | ۲٫۹۲ | ۱٫۳۸ (رد) | ۱۳۹٫۶ |
| فقط Lt = ۱٫۰ ، B = ۳٫۸ | ۳٫۹۵ | ۱٫۳۳ (رد) | ۱۰۷٫۲ |
| Lt = ۱٫۰ ، B = ۳٫۸ ، Df = ۱٫۵ | ۴٫۰۵ | ۱٫۵۵ (قبول) | ۱۱۰٫۴ |
هیچکدام از اصلاحهای تکی کافی نبود؛ ترکیب هر دو جواب داد. نکتهی مهم دیگر: مقاومت منفعل جلوی پنجه فقط وقتی قابل اعتماد است که خاک جلوی دیوار بعداً برداشته نشود و فرسایش یا حفاری نداشته باشد. به همین دلیل ضریب ۰٫۵ روی آن اعمال شده است.
گام ۴: کنترل خروج از مرکزیت و تنش زیر پی
برای طرح نهایی ΣV = ۳۰۵٫۴ kN/m و لنگر مقاوم کل (وزنها + مقاومت منفعل) MR = ۶۷۴٫۶ kN·m/m. محل برآیند از پنجه: x̄ = (۶۷۴٫۶ − ۱۶۶٫۷) / ۳۰۵٫۴ = ۱٫۶۶ m. خروج از مرکزیت e = ۱٫۹ − ۱٫۶۶ = ۰٫۲۴ m که از B/6 = ۰٫۶۳ کمتر است. تنش زیر پی:
- qmax ≈ ۱۱۰ kPa زیر پنجه
- qmin ≈ ۵۰ kPa زیر پاشنه، یعنی کل پی تحت فشار است
این عدد با ظرفیت باربری مجاز گزارش ژئوتکنیک مقایسه میشود. اگر ظرفیت نهایی را میخواهی، از روشهای ظرفیت باربری پی سطحی با مؤلفهی بار خارج از مرکز استفاده کن.
اشتباهات رایج
- اعمال وزن سربار بهعنوان نیروی مقاوم؛ سربار ممکن است وجود نداشته باشد
- تکیهی کامل بر مقاومت منفعل خاک جلوی پنجه بدون ضریب کاهش
- فراموش کردن زهکشی پشت دیوار؛ فشار آب میتواند رانش را تقریباً دو برابر کند
- کنترل نکردن پایداری کلی شیب (دیوار روی شیب یا خاک نرم)
- ندیدن اثر زلزله؛ این محاسبه فقط حالت استاتیکی است
خلاصهی کاربردی: واژگونی، لغزش و تنش زیر پی را با هم ببین. اگر لغزش رد شد، عرض پی و عمق مدفون را با هم اصلاح کن و مقاومت منفعل را با ضریب کاهش بیاور. زهکشی و پایداری کلی را جدا کنترل کن.
همهی این محاسبات با نقشهی مقطع و وضعیت قبول یا رد در شیت اکسل پایداری دیوار حائل آماده است. اگر دیوار در گودبرداری اجرا میشود، مقالهی نظارت بر گودبرداری و پی را هم ببین. نتایج باید توسط مهندس ژئوتکنیک ذیصلاح بازبینی شود.
دیوار حائل پروژهات مشاور میخواهد؟
در رستاورکس پروژهات را ثبت کن و شرکتهای ژئوتکنیک را مقایسه کن.
ثبت پروژه در رستاورکسابزارها و فایلهای مرتبط
شیت اکسل فشار جانبی خاک — فعال، سکون و منفعل با تراز آب، سربار و چسبندگی
مشخصات تا ۳ لایهی خاک (وزن مخصوص، اشباع، φ'، c' و OCR)، سربار و عمق تراز آب را وارد کنید تا فشار جانبی فعال…
مقالههای تازه را از دست ندهید
ایمیل خود را بگذارید؛ وقتی مقاله یا ابزار جدیدی منتشر شد خبرتان میکنیم. بدون هرزنامه، هر زمان بخواهید حذف میشود.
مقالات مرتبط
ظرفیت باربری پی سطحی با مثال عددی: ترزاقی و میرهوف برای پی مربعی
یک مثال کامل دستی برای پی مربعی ۲×۲ متر روی خاک c–φ: ضرایب باربری، ضرایب شکل و عمق، اثر تراز آب و مقایسهی ترزاقی و میرهوف، با اعدادی که در اکسل هم تکرار میشود.
حداکثر عمق گودبرداری قائم در خاک رسی: محاسبه با مثال
گود را تا چه عمقی میشود بدون مهار قائم کند؟ رابطهی Hc = 4cu/γ، اثر سربار و آب در ترکها، خاک c–φ و سه مثال عددی؛ همراه با مواردی که گزارش گودبرداری باید روشن کند.
فشار جانبی خاک: ضرایب Ka، K0 و Kp با مثال عددی
رانکین، کولمب و حالت سکون: کدام ضریب را کی به کار ببریم؟ یک دیوار ۵ متری با سربار و آب پشت دیوار، گامبهگام تا برآیند و نقطهی اثر.